జనగణన ప్రక్రియలో భాగంగా మొదటి దశలో గృహాల లెక్కింపు (House Listing) చేపట్టనున్నారు. ఈ దశలో కేవలం జనాభాను లెక్కించడమే కాకుండా, ప్రజల జీవన ప్రమాణాలను అంచనా వేస్తారు. ఇళ్ల సంఖ్య, వాటి స్థితిగతులు, అందుబాటులో ఉన్న మౌలిక సదుపాయాలు మరియు ఆస్తుల వివరాలను ఎన్యూమరేటర్లు సేకరిస్తారు. దీనికోసం ప్రభుత్వం మొత్తం 33 ప్రశ్నలతో కూడిన ప్రశ్నావళిని రూపొందించింది. ఈ ప్రశ్నల ద్వారా సేకరించిన సమాచారం ఆధారంగానే భవిష్యత్తులో లక్షిత సంక్షేమ పథకాలను ప్రభుత్వం రూపొందిస్తుంది.
డిజిటల్ యుగంలో సమాచార భద్రతపై ప్రజల్లో ఉన్న ఆందోళనలను దృష్టిలో ఉంచుకుని, ఈసారి జనగణనలో అత్యాధునిక సాంకేతికతను వినియోగిస్తున్నారు. 1948 జనాభా గణన చట్టం ప్రకారం సేకరించిన డేటా అత్యంత గోప్యంగా ఉంచబడుతుంది. దీనికోసం పటిష్టమైన ఎన్క్రిప్షన్ మరియు మల్టీ-ఫ్యాక్టర్ అథెంటికేషన్ (MFA) వంటి భద్రతా ప్రమాణాలను అమలు చేస్తున్నారు. ప్రజలు అందించే వ్యక్తిగత వివరాలు ఏ ఇతర ప్రయోజనాల కోసం వాడబడవని, కేవలం గణాంక విశ్లేషణకు మాత్రమే పరిమితమవుతాయని అధికారులు భరోసా ఇస్తున్నారు.
జనగణన అనేది రాజ్యాంగబద్ధమైన విధి. ఈ ప్రక్రియకు ఎవరైనా ఆటంకం కలిగించినా, లేదా అధికారులకు తప్పుడు సమాచారం అందిస్తూ విధులకు అడ్డుతగిలినా చట్టపరంగా కఠిన చర్యలు తప్పవని డైరెక్టర్ నివాస్ హెచ్చరించారు. ప్రభుత్వ నిబంధనల ప్రకారం, ప్రతి పౌరుడు తమ వివరాలను ఖచ్చితంగా నమోదు చేయించుకోవాల్సిన బాధ్యత ఉంది. గణాంకాల సేకరణకు వచ్చే అధికారులకు ప్రజలు స్వచ్ఛందంగా సహకరించి, దేశ నిర్మాణంలో తమ వంతు పాత్ర పోషించాలని ఆయన విజ్ఞప్తి చేశారు.
ఈసారి జనగణనలో మరో వినూత్న మార్పు ‘సెల్ఫ్ ఎన్యూమరేషన్’. ప్రజలు తమ వివరాలను ఆన్లైన్ పోర్టల్ ద్వారా స్వయంగా నమోదు చేసుకునే వెసులుబాటును ప్రభుత్వం కల్పించింది. ఢిల్లీ, కర్ణాటక, ఒడిశా వంటి రాష్ట్రాల్లో ఇప్పటికే ప్రారంభమైన ఈ విధానంలో సుమారు 12 లక్షల గృహాలు నమోదు కావడం విశేషం. ఇలా స్వయంగా నమోదు చేసుకున్న వారి వివరాలను ధృవీకరించడానికి ఎన్యూమరేటర్లు మే 15 వరకు ప్రతి ఇంటినీ సందర్శిస్తారు.
దేశవ్యాప్తంగా ఈ ప్రక్రియను వివిధ దశల్లో అమలు చేస్తున్నారు:
గ్రూప్ 1: ఢిల్లీ, గోవా, కర్ణాటక, మిజోరాం, ఒడిశా, సిక్కిం, అండమాన్ నికోబార్, లక్షద్వీప్లలో ఏప్రిల్ 16 నుండి నేరుగా క్షేత్రస్థాయి గృహ గణన ప్రారంభమవుతుంది.
గ్రూప్ 2 (తెలుగు రాష్ట్రాలతో సహా): ఆంధ్రప్రదేశ్, అరుణాచల్ ప్రదేశ్, హరియాణా, చండీగఢ్, మధ్యప్రదేశ్, ఛత్తీస్గఢ్లలో ఏప్రిల్ 16 నుండి సెల్ఫ్ ఎన్యూమరేషన్ ప్రారంభమవుతుంది. ఈ నెల 30 వరకు పోర్టల్ అందుబాటులో ఉంటుంది. అనంతరం మే 1 నుండి మే 30 వరకు అధికారులు క్షేత్రస్థాయిలో పర్యటించి గృహాల జాబితాను సిద్ధం చేస్తారు.
బీహార్: ఏప్రిల్ 17 నుండి మే 1 వరకు ఈ ప్రక్రియ కొనసాగుతుంది.
